ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑΚαούρα, αναγωγές και τρόποι αντιμετώπισης.

Τι είναι η παλινδρόμηση

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ονομάζουμε την επιστροφή γαστρικών υγρών προς τον οισοφάγο. Η πράξη της παλινδρόμησης είναι αρκετά συχνή και συμβαίνει σε όλους. Τις περισσότερες φορές μάλιστα δεν είναι καν αντιληπτή. Σε μερικούς όμως, η παλινδρόμηση είναι ιδιαίτερα συχνή και έντονη, με αποτέλεσμα να προκαλούνται συμπτώματα. Σε αυτούς που παρατηρούνται έντονα συμπτώματα από την παλινδρόμηση λέμε ότι πάσχουν από Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσο (ΓΟΠΝ).

Η ΓΟΠΝ είναι μια χρόνια και υποτροπιάζουσα νόσος που μπορεί να έχει ιδιαίτερα αρνητική επίδραση στην ποιότητα της ζωής του ασθενούς.

Συμπτώματα

Τα κυριότερα συμπτώματα από την παλινδρόμηση γαστρικού υγρού στον οισοφάγο είναι ο οπισθοστερνικός καύσος και οι όξινες ερυγές. Ο οπισθοστερνικός καύσος (καούρα) είναι ένα αίσθημα καύσου που ξεκινά χαμηλά από τον οισοφάγο (εκεί που τελειώνει το στέρνο) και ανεβαίνει προς τον τράχηλο. Μπορεί να συνοδεύεται και από την αίσθηση υγρού που ανεβαίνει στον οισοφάγο ή ακόμα και ξινής γεύσης στο στόμα.

Παρατηρείται συχνότερα μετά από λιπαρά γεύματα, μετά από κατανάλωση όξινων τροφών, μπαχαρικών, αλκοόλ, γλυκών, κατά την εγκυμοσύνη κ.ο.κ.

Πολλές φορές τα συμπτώματα είναι έντονα κατά τις νυχτερινές ώρες και μπορεί να αφυπνίσουν τον ασθενή. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να κυριαρχεί ως σύμπτωμα ο πόνος. Ο πόνος εντοπίζεται και αυτός χαμηλά, πίσω από το στέρνο και μπορεί να συνοδεύεται από άλγος κατά την κατάποση.

Η ΓΟΠΝ είναι η πιο συνηθισμένη νόσος του οισοφάγου.

Αίτια & παράγοντες κινδύνου

Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ΓΟΠΝ είναι:

Η παχυσαρκία
Η αυξημένη περίμετρος μέσης,
Η κύηση, το κάπνισμα,
Η κατανάλωση αλκοόλ
Η αυξημένη ηλικία και
Η ύπαρξη συγγενούς πρώτου βαθμού με ΓΟΠΝ.

Η παλινδρόμηση γαστρικού υγρού από το στόμαχο στον οισοφάγο είναι η αιτία των συμπτωμάτων που παρατηρούνται στη ΓΟΠΝ. Το γαστρικό υγρό περιέχει υδροχλωρικό οξύ και ένζυμα τα οποία διασπούν τις τροφές στον στόμαχο. Ο στόμαχος διαθέτει αρκετούς μηχανισμούς προστασίας από το οξύ όπως θα ήταν αναμενόμενο. Ο οισοφάγος όμως δεν διαθέτει ισχυρή άμυνα απέναντι στο όξινο γαστρικό υγρό, με αποτέλεσμα τη δημιουργία συμπτωμάτων αλλά και άμεσα ορατών βλαβών από την επίδραση του οξέος.

Ανάμεσα στον οισοφάγο και τον στόμαχο υπάρχει ένας προστατευτικός σφιγκτήρας. Αυτός ο σφιγκτήρας ονομάζεται κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας και ο ρόλος του είναι να εμποδίζει την παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου στον οισοφάγο. Στους περισσότερους ασθενείς με ΓΟΠΝ η παλινδρόμηση συμβαίνει όταν αυτός ο σφιγκτήρας φυσιολογικά χαλαρώνει. Σε αρκετούς όμως ο σφιγκτήρας υπολειτουργεί ή έχει υποστεί μόνιμη ανατομική βλάβη όπως συμβαίνει στην περίπτωση της διαφραγματοκήλης.

Η ύπαρξη διαφραγματοκήλης αποδιοργανώνει τη λειτουργία του σφιγκτήρα προκαλώντας του ανεπάρκεια με αποτέλεσμα την εύκολη παλινδρόμηση γαστρικού υγρού στον οισοφάγο.

Οισοφαγίτιδα & επιπλοκές

Σε ορισμένους ασθενείς η γαστροσκόπηση δείχνει διαβρώσεις του οισοφάγου: πρόκειται για οισοφαγίτιδα.

Ανάλογα με το μήκος των διαβρώσεων και την έκταση που αυτές καταλαμβάνουν η οισοφαγίτιδα διακρίνεται σε 4 βαθμούς βαρύτητας. Η πλειονότητα των ασθενών με οισοφαγίτιδα έχουν οισοφαγίτιδα 1ου ή 2ου βαθμού που είναι και οι ηπιότερες μορφές.

Η γαστροσκόπηση μπορεί να είναι φυσιολογική παρότι υπάρχουν συμπτώματα παλινδρόμησης. Όταν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει καταγραφή παλινδρόμησης.

Τελικά η επίπτωση στην ποιότητα της ζωής είναι η ίδια ανάμεσα στους ασθενείς με οισοφαγίτιδα και σε αυτούς με ΓΟΠΝ χωρίς οισοφαγίτιδα.

Η μακροχρόνια έκθεση του οισοφάγου στο οξύ μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση επιπλοκών. Η μεταπλασία του επιθηλίου στον κατώτερο οισοφάγο ονομάζεται οισοφάγος Barrett και θεωρείται προκαρκινική κατάσταση.

Ο οισοφάγος Barrett συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αδενοκαρκινώματος, αλλά δεν σημαίνει ότι θα αναπτυχθεί οπωσδήποτε καρκίνος. Η παρακολούθηση εξατομικεύεται με βάση τα ενδοσκοπικά και ιστολογικά ευρήματα.

Άλλη επιπλοκή της μακροχρόνιας ΓΟΠΝ είναι η ανάπτυξη στένωσης στον κατώτερο οισοφάγο. Οι στενώσεις αυτού του τύπου είναι συνήθως καλοήθεις, ονομάζονται πεπτικές στενώσεις και προκύπτουν από τη ανάπτυξη ουλώδους ιστού ως αποτέλεσμα της χρόνιας φλεγμονής.

Διάγνωση & εξετάσεις

Η διερεύνηση αρχίζει από το ιστορικό. Η γαστροσκόπηση επιλέγεται όταν υπάρχουν κατάλληλες ενδείξεις, όπως δυσκολία στην κατάποση, αιμορραγία ή επίμονα συμπτώματα.

Το γαστροσκόπιο είναι ένας λεπτός, εύκαμπτος σωλήνας με βιντεοκάμερα στο άκρο του. Η εικόνα επεξεργάζεται και μεταφέρεται σε μεγάλη οθόνη. Έτσι είναι δυνατή η άμεση παρατήρηση του οισοφάγου, του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου.

Με τη γαστροσκόπηση μπορεί να διαγνωστεί η οισοφαγίτιδα, η διαφραγματοκήλη, ο οισοφάγος Barrett, η στένωση του οισοφάγου, ο καρκίνος του οισοφάγου αλλά και πλειάδα παθήσεων του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου. Η εξέταση γίνεται με τον ασθενή σε ήπια καταστολή και διαρκεί πέντε με δέκα λεπτά. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης είναι δυνατό να ληφθεί και δείγμα ιστού για ιστολογική εξέταση.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται pHμετρία ή pHμετρία με εμπέδηση και μανομετρία οισοφάγου. Η μανομετρία αξιολογεί την κινητικότητα και δεν αρκεί μόνη της για τη διάγνωση της ΓΟΠΝ.

Θεραπεία & καθημερινές συνήθειες

Η θεραπεία των ασθενών με ΓΟΠΝ περιλαμβάνει:

α. τροποποιήσεις του τρόπου ζωής,

β. φαρμακευτική θεραπεία και

γ. χειρουργική θεραπεία.

Οι αλλαγές προσαρμόζονται στους προσωπικούς εκλυτικούς παράγοντες. Βοηθούν η αποφυγή γευμάτων λίγο πριν τον ύπνο και η διακοπή του καπνίσματος. Δεν χρειάζεται καθολικός αποκλεισμός όλων των τροφών ούτε διακοπή φαρμάκων χωρίς ιατρική συμβουλή.

Η ανύψωση του κρεβατιού ώστε να υπάρχει μια κλίση από το κεφάλι προς τα πόδια βοηθά ώστε να καθαρίζει γρήγορα ο οισοφάγος από το γαστρικό υγρό που παλινδρομεί κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η απώλεια των περιττών κιλών είναι σημαντική και βοηθά στη βελτίωση των συμπτωμάτων.

β. Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει τρεις μεγάλες κατηγορίες φαρμάκων. Τα αντιόξινα, τους Η2 ανταγωνιστές και τους αναστολείς της αντλίας πρωτονίων. Η αγωγή που θα ακολουθήσει ο εκάστοτε ασθενής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και ρυθμίζεται από το γαστρεντερολόγο σε συνεργασία με τον ασθενή.

γ. Η ΓΟΠΝ είναι μια χρόνια και υποτροπιάζουσα νόσος. Από τη στιγμή που θα εγκατασταθεί, κατά κανόνα θα υποτροπιάσει σε ποικίλο χρόνο μετά τη λήξη της αγωγής.

Η αντιπαλινδρομική χειρουργική μπορεί να ενισχύσει τον αντιπαλινδρομικό φραγμό και να διορθώσει συνυπάρχουσα διαφραγματοκήλη. Προϋποθέτει τεκμηριωμένη ΓΟΠΝ και κατάλληλο έλεγχο. Τα οφέλη, οι κίνδυνοι και η πιθανότητα μελλοντικής ανάγκης φαρμάκων συζητούνται εξατομικευμένα.